Kết nối giao thương

Đánh giá từ góc nhìn doanh nghiệp sau hai năm thực thi CPTPP tại Việt Nam

Sáng 7/4, tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công thương Việt Nam VCCI tổ chức Hội nghị "Hai năm thực thi hiệp định CPTPP tại Việt Nam - đánh giá từ góc độ doanh nghiệp.

Các diễn giả có mặt tại Hội thảo. Ảnh: Trần Thùy

Tính tới nay, CPTPP đã chính thức có hiệu lực với Việt Nam được 2 năm. Trong hai năm này, nhiều cam kết của CPTPP đã được triển khai trên thực tế và đạt được nhiều kết quả khi kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang tất cả các đối tác CPTPP năm 2019 đạt 39,5 tỷ USD, tăng 7,2% so với năm 2018. Kim ngạch nhập khẩu từ các nước CPTPP vào Việt Nam đạt 37,9 tỷ USD, tăng 0,7% so với năm 2018.

Năm 2020, dưới tác động của đại dịch Covid-19, xuất, nhập khẩu sang các nước CPTPP vẫn giữ được kim ngạch tương đương 2019, tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan mặc dù vẫn còn thấp nhưng đã được cải thiện, đạt 4% trong trung bình, riêng với thị trường mới là Canada và Mexico là 17% .

Tuy nhiên, ở cấp độ vĩ mô, các thông tin thực tiễn về ảnh hưởng và tác động thực tế của CPTPP tới doanh nghiệp hiện nay vẫn còn rất nhiều hạn chế, khi có rất nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng được các ưu đãi trong hiệp định này.

Phát biểu tại hội thảo, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho biết: “Cho đến nay, có khoảng 69% doanh nghiệp nghe nói hoặc biết sơ bộ về Hiệp định CPTPP, cao hơn các FTA khác, 25% doanh nghiệp có hiểu biết nhất định về Hiệp định. Tuy nhiên, cứ 20 doanh nghiệp mới có 1 doanh nghiệp biết rõ về các cam kết CPTPP liên quan đến hoạt động doanh nghiệp của mình”.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI

Mặc dù tỷ lệ biết về cam kết CPTPP chiếm khoảng 25%, cao hơn mức trung bình là 2%, tuy nhiên lại kém khá xa các FTA khác của Việt Nam. 

Lý giải về vấn đề này, ông Vũ Tiến Lộc cũng cho biết: “So với các FTA khác, CPTPP là Hiệp định rất mới, chủ yếu tập chung nhiều vào các khía cạnh thể chế, quy tắc, những quy định chỉ có tác động gián tiếp và trong thời gian lâu dài với các doanh nghiệp cụ thể.

Bên cạnh đó, lợi ích trực tiếp về thuế quan của CPTPP phần lớn chỉ có ở các thị trường mới, các cam kết thu quan trong giai đoạn này vốn chưa nhận được sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp, lợi ích tăng thêm không đáng kể, trong khi, các quy tắc xuất xứ của Hiệp định này lại phức tạp hơn rất nhiều”.

Dù mới thực thi được 2 năm, tuy nhiên CPTPP nhận được đánh giá rất lạc quan nhất từ các doanh nghiệp FDI (51,7%) và doanh nghiệp dân doanh (50,5%), do trong thời gian thực thi CPTPP đã tác động tích cực đến hoạt động kinh doanh của các nhóm doanh nghiệp này.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam cho rằng: “CPTPP không chỉ mang đến cơ hội mà còn tạo ra những thách thức nhất định với các doanh nghiệp. Đây là một Hiệp định có phạm vi sâu rộng, mức tự do hóa sâu, bao trùm cả các vấn đề thể chế đằng sau đường biên giới và phát triển bền vững. 

Tuy nhiên, so với những ưu đãi mà CPTPP mang lại thì những thiệt hại mà Hiệp định này mang lại cho các doanh nghiệp dường như là không đáng kể”.

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam. Ảnh: Trần Thùy

Theo kết quả khảo sát, trong hai năm thực thi Hiệp định, có khoảng 4% các doanh nghiệp chịu thiệt hại, phổ biến nhất là do sản phẩm của doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt hơn với hàng hóa nhập khẩu hưởng ưu đãi từ CPTPP, đồng thời là các rào cản đến từ hàng rào bảo vệ sản xuất nội địa phải dỡ bỏ theo cam kết.

Bên cạnh đó, chi phí cho các cam kết tiêu chuẩn về sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường trong CPTPP cũng tăng lên đáng kể.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, sự khác nhau này có thể lý giải được khi phần lớn các doanh nghiệp FDI có khả năng cạnh tranh tương đối, chiếm thị phần chủ yếu trong xuất, nhập khẩu và thuộc diện được bảo hộ theo các FTA trong đó có CPTPP. 

Trong khi các doanh nghiệp dân doanh phân bổ ở nhiều dải quy mô, lợi ích và năng lực cạnh tranh khác nhau, đây là nhóm có thể được hưởng lợi cao, tuy nhiên cũng là nhóm chịu thiệt hại đáng kể từ Hiệp định này.

Mặc dù khả năng chịu rủi ro của một số doanh nghiệp khá cao nhưng trong tương lai “bình thường mới”, CPTPP và FTA vẫn được kỳ vọng về những lợi ích mà Hiệp định này có thể mang lại cho hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp này tại Việt Nam. 

Hầu hết các doanh nghiệp hiện nay đã và đang có kế hoạch điều chỉnh kinh doanh để tận dụng lợi ích của các Hiệp định này, đồng thời cải thiện năng lực cạnh tranh, sẵn sàng cho các cơ hội tầm xa.

Ngoài ra, đây cũng là thời điểm thích hợp để Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam rút kinh nghiệm từ giai đoạn đầu thực thi CPTPP để có thể “dọn mình” tốt hơn, sẵn sàng cho tương lai gần khi các cam kết phức tạp và thử thách hơn đến lộ trình thực hiện. Đồng thời cũng là để chớp lấy các cơ hội mới khi thế giới nói chung và các đối tác CPTPP kiểm soát được dịch bệnh Covid-19 nói riêng.

VCCI cũng khuyến nghị Chính phủ Việt Nam cần tập chung chủ yếu vào mục tiêu tạo điều kiện về thể chế, tổ chức thực thi và các chính sách hỗ trợ… trong giai đoạn tới để các doanh nghiệp có thể tận dụng hiệu quả các lợi ích từ Hiệp định CPTPP.

Thanh Hằng – Trần Thùy

Back to top button